www.macewymilcza... 

Agata Rybińska

 

Historia projektu

      Wiosną 2008 roku byłam częstym gościem na cmentarzu żydowskim przy ul. Ślężnej: zbierałam materiały do pracy poświęconej  dziewiętnastowiecznym wrocławskim Żydom. Jakiś czas potem, chyba już po wakacjach, okazało się, że wśród ówczesnych studentów Studium Kultury i Języków Żydowskich zrzeszonych w Kole Naukowym Sznirele Perele są osoby, które chciałyby robić coś więcej… Tak zrodził się pomysł projektu i jego główny cel: spisać najstarsze inskrypcje nagrobne, a więc te z pola 1 w.w.  cmentarza. Tytuł (niestety: nomen omen) przewrotnie zainspirowała jedna z „lektur obowiązkowych” wszystkich zainteresowanych historią tegoż cmentarza – książka Macieja Łagiewskiego „Macewy mówią”. W tym miejscu pragnę wyrazić wdzięczność Panu Dyrektorowi Muzeum Miejskiego, za rokroczne wyrażanie zgody na bezpłatne wejścia na teren cmentarza studentom-wolontariuszom.

Przebieg prac  

      Z pierwszymi wolontariuszami swoją wiedzą i doświadczeniami dzielili się dr Agnieszka Jagodzińska i dr Jan Paweł Woronczak, a także pisząca te słowa. Po teoretycznych wprowadzeniach i praktycznych ćwiczeniach w terenie oraz wyznaczeniu obszaru badań, wolontariusze zabrali się do pracy w parach w dość indywidualnym, jak się okazało, rytmie. Efektem pracy miały być karty poszczególnych nagrobków, dokumentacja fotograficzna i elektroniczna, a także zinwentaryzowanie danego pola.  Planowane było udostępnienie wyników prac w bibliotece Zakładu Studiów Żydowskich, przekazanie kopii Dyrektorowi Muzeum Miejskiego oraz podzielenie się nimi z innymi studentami poprzez prezentacie, referaty i wykłady.

Efekty  

      Niestety, pogodzenie studiów uniwersyteckich (niejednokrotnie na 1-2 kierunkach) oraz pracy zarobkowej z wolontariatem, a nawet wolontariatami,  okazało się wyzwaniem ponad siły studentów. Jak dotąd efekty prac najczęściej zalegają w  szufladach biurek, teczkach, kartonach, zapomnianych folderach. Doświadczenie trzech lat trwania projektu (2008-2011) zaowocowało jednak:

- przygotowaniem wystawy dotyczącej działalności Koła Naukowego, w tym części poświęconej projektowi Macewy milczą, którą prezentowano na ul. Szewskiej od marca do maja 2011 r.

- prezentacją wyników prac studentów spisujących  inskrypcje 1 kwietnia 2011 r. w Szewskiej Pasji.

      Za najważniejszy chyba efekt należy uznać ewolucję projektu. Efektywnie podjęto się inwentaryzacji cmentarza żydowskiego w Mikulovie na Morawach pod kierunkiem dr. Jana Pawła Woronczaka. Kilkanaście osób pracowało już we wrześniu 2010 r. a kolejna edycja planowana jest na lato 2012. Jak widać, łatwiej jest znaleźć czas i chęci na wspólny wyjazd, naukę i pracę poza Wrocławiem niż na miejscu, wśród codziennych obowiązków. Gratulacje i powodzenia!  

Publikacje

Jak dotąd, opublikowane zostały tylko wyniki badań z 2008 roku. W tomie pokonferencyjnym XVI Konferencji Onomastycznej, która odbyła się w IFP UWr we wrześniu 2008 roku ukazał się artykuł napisany w oparciu o referat powstały na podstawie materiałów zebranych wiosną 2008 roku na polach 1, 2 i 3 wrocławskiego cmentarza. Posłużyły one również do napisania jednego rozdziału pracy doktorskiej.

Zob. Agata Rybińska, 

Zróżnicowanie językowe macewat kewer – onomastyka żydowska na przykładzie kamieni nagrobnych (Wrocław, XIX w.), [w:] „Onomastyka. Nazwy własne a społeczeństwo”, red. Romana Łobodzińska, Łask 2010, t. 1, s. 445-464.

- Granice integracji. Praktyki religijne Żydów wrocławskich w drugiej połowie XIX wieku, Wrocław 2011.

      Do prezentacji online dostępne będą wpierw zdjęcia wykonane przez Olgę Gawlik i Helenę Mielczarek (pracujących na polu 1 i nie tylko) oraz wyniki prac przeprowadzonych wiosną 2008 roku na polach 4 i 5. Pochowane zostały tam przede wszystkim dzieci, stąd udokumentowanie istnienia ich nagrobków stanowić będzie swoisty Izkor Buch – taką małą Księgę Pamięci dostępną online. Małą, bo upamiętni małych mieszkańców dziewiętnastowiecznego Breslau, małą ilościowo, bo w porównaniu z terenem całego cmentarza czy jego najstarszej części pole 4 i 5 zawierają stosunkowo niewiele grobów. Na udostępnienie efektów prac na polach 1-3 trzeba jeszcze poczekać.

 

Zakład Studiów Żydowskich Uniwersytet Wrocławski, pl. Nankiera 15 50-140, Wrocław Tel. +48-71-3752017 Fax +48-71-3752811
www.judaistyka.uni.wroc.pl